RISK ON VA RISK OFF
“ Forex bozorida Risk-On va Risk-Off muhitlari: Siz nima bilishingiz kerak? ”
Forex bozorida Risk-On va Risk-Off muhitlari: Siz nima bilishingiz kerak?
Treyderlar uchun sodda va amaliy qo‘llanma
Forex bozorida narxlarning harakati faqat texnik analizga emas, balki bozor muhitiga (market sentiment) ham bog‘liq. Aynan shu yerda "risk-on" va "risk-off" tushunchalari paydo bo‘ladi. Ular investorlarning xavfga qanday munosabatda ekanligini bildiradi va bozorda pul qayerga oqayotganini anglashga yordam beradi.
Keling, bu ikki tushunchani chuqurroq, ammo soddaligi bilan ko‘rib chiqamiz.
🟢 1. Risk-On Muhiti – "Xavfni sevadigan" investorlar va bozor ishonchi
Risk-on degani — investorlar iqtisodiy kelajak haqida ishonchli fikrda bo‘lishyapti, shuning uchun ular ko‘proq daromad olib keladigan, lekin nisbatan xavfliroq aktivlarga sarmoya kiritmoqda.
Bu holat odatda quyidagi sharoitlarda yuz beradi:
- Global iqtisodiy o‘sish bor
- Foiz stavkalari past, likvidlik yuqori
- Geosiyosiy vaziyat tinch
- Markaziy banklar iqtisodiyotni qo‘llab-quvvatlayapti
🟢 Risk-on paytida qanday aktivlar kuchayadi?
- Aksiyalar (stocks) — ayniqsa texnologik kompaniyalar
- Yuqori daromadli valyutalar:
- AUD (Avstraliya dollari)
- NZD (Yangi Zelandiya dollari)
- CAD (Kanada dollari)
- Kriptovalyutalar — (ko‘pincha xavfli aktiv sifatida qaraladi)
- Xom-ashyo valyutalari — masalan, neftga bog‘liq CAD
🧠 Real hayotdan misol:
2020-yil oxirida, pandemiyadan keyingi tiklanish jarayonida, AQSh va boshqa yirik davlatlar iqtisodiyotni qo‘llab-quvvatladi, foiz stavkalari past edi. Investorlar AUD, NZD, hamda aksiyalarga sarmoya qildi — bu to‘liq risk-on muhit edi.
🔴 2. Risk-Off Muhiti – "Xavfdan qochayotgan" investorlar va bozor ehtiyotkorligi
Risk-off esa – bozor ishonchsiz bo‘lsa, investorlar xavfsizlikni afzal ko‘radi. Ya'ni ular xavfli aktivlardan chiqib, xavfsiz deb hisoblangan joylarga pulini ko‘chiradi. Bu holatda daromad kamroq bo‘lishi mumkin, ammo xavf ham kamroq bo‘ladi.
Risk-off holati quyidagilar natijasida paydo bo‘lishi mumkin:
- Urushlar, siyosiy tanglik
- Iqtisodiy inqirozlar
- Inflyatsiya yoki deflyatsiya xavfi
- Markaziy banklarning qat'iy siyosati (foiz stavkalarini ko‘tarishi)
- Pandemiya, tabiiy ofatlar, moliyaviy halokatlar
🔴 Risk-off holatida qanday aktivlar kuchayadi?
- Safe-haven valyutalar:
- USD (AQSh dollari) — global rezerv valyuta
- JPY (Yaponiya iyenasi) — ehtiyotkorlik bilan boshqariladigan iqtisodiyot
- CHF (Shveytsariya franki) — barqaror siyosat va moliya
- Oltin (Gold) — tarixan eng xavfsiz aktivlardan biri
- AQSh obligatsiyalari — kichik daromad, ammo barqaror
🧠 Real hayotdan misol:
2022-yilda Rossiya va Ukraina urushi boshlanganida, investorlar xavfsiz aktivlarga ko‘chdi. JPY, USD va oltin kuchaydi, aksiyalar va kriptovalyutalar esa keskin tushib ketdi — bu to‘liq risk-off muhiti edi.
🔁 Risk-On va Risk-Off qanday tez o‘zgaradi?
Forex bozorida bu muhitlar tez-tez almashinadi. Masalan, bir hafta ichida bozor risk-on bo‘lishi, lekin birdaniga yirik yangilik (masalan, FED foiz stavkasini kutilmaganda ko‘tarishi) chiqqach, risk-off rejimiga o‘tishi mumkin.
Treyder sifatida siz quyidagilarga e’tibor berishingiz kerak:
📌 Nimalarga qarab risk muhitini baholaymiz?
- Xalqaro yangiliklar — urush, siyosiy notinchlik
- Makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar — CPI, NFP, PPI
- Markaziy bank qarorlari — FOMC, ECB, BoJ
- Investor kayfiyati — bu ko‘pincha texnik analiz orqali ham seziladi
💼 TREYDERLAR UCHUN FOYDALI MASLAHATLAR:
🔸 Valyutalarni guruhlab yodlab oling:Riskli valyutalar (AUD, NZD, CAD) va xavfsiz valyutalar (USD, JPY, CHF) orasidagi farqni biling.
🔸 Bozor muhitini oldindan sezishga harakat qiling:Yangiliklarni kuzating. Masalan, CPI oshsa — inflatsiya xavfi, risk-off bo‘lishi mumkin.
🔸 O‘zingizga savol bering:Investorlar hozir pulni xavfli aktivlarga yo‘naltiryaptimi yoki xavfsiz joylarga qochishyaptimi?
🔸 Mos strategiyani tanlang:Agar risk-on bo‘lsa — AUD/USD, NZD/USD kabi juftliklar bilan ishlash.Agar risk-off bo‘lsa — USD/JPY, USD/CHF kabi juftliklarga e’tibor bering.
🔚 Xulosa
Risk-On va Risk-Off — bu Forex bozorining asosiy psixologik holatlari. Siz ularni to‘g‘ri tushunsangiz, bozor harakatini to‘g‘ri taxmin qilish va foydali pozitsiyalar ochish imkoniyatini oshirasiz. Bu tushunchalar har qanday professional treyder uchun kundalik kuzatuv vositasiga aylanishi lozim.