img

AQSH dollari qimmat yoki arzon bo‘lishi kimga foyda, kimga zarar?

“ Dollar qimmatlashsa – kim yutadi, kim yutqazadi? ”

💱 AQSH dollari qimmat yoki arzon bo‘lishi kimga foyda, kimga zarar?

Kirish

Valyuta — bu har qanday mamlakatning iqtisodiy sog‘lig‘i, savdo balansi va siyosiy qarorlarining ko‘zgusidir. AQSH dollari — jahondagi asosiy rezerv valyuta sifatida ko‘plab davlatlarning iqtisodiy yo‘nalishiga ta’sir qiladi. Shuning uchun ham, dollar kursidagi o‘zgarishlar nafaqat AQSHda, balki butun dunyoda muhim iqtisodiy oqibatlarga olib keladi.

Quyida biz dollar kuchli yoki zaif bo‘lishi kimga foyda keltirishini, kimga esa zarar berishini, hozirgi real voqealar bilan tahlil qilamiz.

1. Dollar qimmatlashsa – kim yutadi, kim yutqazadi?

🟢 Foyda oluvchilar:

  • Iste’molchilar: import tovarlar (telefonlar, avtomobillar) arzonlashadi.

  • AQSH kompaniyalari: xorijdan xomashyo yoki qismlarni arzonroq narxda sotib olishadi.

  • Amerikalik sayyohlar: xorijda ko‘proq mahsulot va xizmat sotib olishadi.

🔴 Yutqazuvchilar:

  • Eksport qiluvchi kompaniyalar: mahsulotlari boshqa davlatlarda qimmatroq bo‘lib, raqobatbardoshligini yo‘qotadi.

  • Xorijlik xaridorlar: AQSH mahsulotlari ularning valyutasiga nisbatan qimmatlashadi.

  • Turizm sohasi: chet elliklar uchun AQSH qimmat ko‘rinadi, keluvchilar soni kamayadi.

Hayotiy misol:2014–2016 yillarda dollarning kuchli bo‘lishi Apple, Caterpillar kabi kompaniyalarning eksport savdosini pasaytirdi. Chunki ularning mahsulotlari xorijda qimmatlashdi.

2. Dollar zaiflashsa – kim yutadi, kim yutqazadi?

🟢 Foyda oluvchilar:

  • Eksportchilar: mahsulotlar xorijda arzon ko‘rinadi, savdo hajmi ortadi.

  • Turizm sohasi: AQSH xorijliklar uchun arzonroq bo‘ladi.

  • Ichki ishlab chiqarish: import qimmatlashadi, mahalliy mahsulotlar afzal ko‘riladi.

🔴 Yutqazuvchilar:

  • Iste’molchilar: chetdan keladigan mahsulotlar (masalan: benzin, elektronika) qimmatlashadi.

  • Chetga sayohat qiluvchilar: dollarning qiymati past bo‘lgani uchun ko‘proq xarajat qilishadi.

  • Inflyatsiya xavfi: zaif dollar import narxlarini oshiradi va umumiy narxlar ko‘tariladi.

Hayotiy misol:2023–2024 yillarda AQSHda inflyatsiyani nazorat qilish uchun foiz stavkalari ko‘tarildi. Bu qisqa vaqt ichida dollarni kuchaytirdi, ammo so‘ngra iqtisodiy sekinlashuv xavfi sababli dollar yana zaiflashdi.

3. Hozirgi AQSH siyosati: Dollarni pasaytirish yo‘lida yurakli harakatlar

2024–2025 yillarda AQSH hukumati, ayniqsa Tramp atrofidagi siyosiy guruhlar, dollarning haddan ortiq kuchli bo‘lishini muammo sifatida ko‘rmoqda.

Tramp nima qilmoqda?

  • Xitoydan import qilinadigan mahsulotlarga bojlarni oshirdi (ba’zilariga 60–100% gacha).

  • Maqsad: chet el mahsulotlarini qimmatlashtirib, AQSH ichki ishlab chiqaruvchilarini raqobatbardosh qilish.

  • Eksportni kuchaytirish orqali ish o‘rinlarini ko‘paytirishni istamoqda.

Tramp siyosatining ikki tomonlama ta’siri:

  • Bir tomondan, eksportchilar uchun zaif dollar foydali: mahsulotlari dunyo bozorida arzonroq.

  • Boshqa tomondan, import qimmatlashgani uchun narxlar oshib, ichki inflyatsiya xavfi paydo bo‘ladi.

Hayotiy misol:Tramp 2018-yilda Xitoyga 25% tarif joriy qilgach, Xitoy RMBni qadrsizlantirdi. Bu esa dollarni zaiflashtirish bosimlarini kuchaytirdi. Tramp esa Xitoyni "currency manipulator" deb e’lon qildi.

4. Agar AQSH ishlab chiqarishni ichkariga qaytarsa-chi?

Yana bir ssenariy – Tramp va boshqa respublikachilar ilgari surayotgan "Buy American" siyosati. Bu siyosat AQSHda ishlab chiqarishni qayta jonlantirishni maqsad qiladi.

Nima bo‘ladi?

  • Importga bojlar → xorijiy mahsulotlar qimmatlashadi

  • Mahalliy ishlab chiqaruvchilarga soliq yengilliklari

  • Ishlab chiqarish ichkarida qoladi → ish o‘rinlari ortadi

Iqtisodiy oqibatlari:

  • Qisqa muddatda: inflyatsiya oshadi (mahalliy mahsulotlar qimmat), dollar zaiflashadi.

  • Uzoq muddatda: eksport kuchayadi, savdo balansi tiklanadi → dollar sekin-asta barqarorlashadi.

Misol:Apple kompaniyasi bir nechta iPhone qismlarini Xitoydan Vetnamga, va ba’zilarini AQSHga o‘tkazdi. Bu "reshoring" siyosatining boshlanishi edi.

Xulosa: Dollar – ikki qirrali qurol

Dollarning kuchli yoki zaif bo‘lishi hech qachon faqat foydali yoki faqat zararli emas. Bu — strategiyaga bog‘liq tanlov. Agar AQSH iste’molchining manfaatini ko‘zlasa — kuchli dollar; agar ishlab chiqarish va eksportni kuchaytirmoqchi bo‘lsa — zaif dollar kerak bo‘ladi.

Siz nima deb o‘ylaysiz?

Dollarning zaifligi AQSHga foydami yoki tahdidmi?Izohda fikringizni yozing yoki [Uzscool.uz] orqali yangiliklar va tahlillarni kuzatishda davom eting.